Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu ve Cezası

Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu Türk Ceza Kanunu’nun Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar bölümünde düzenlenen suçlardan biridir. Kanunun 188. – 192. maddelerinde düzenlenen suçların konusunu uyuşturucu veya uyarıcı madde oluşturmaktadır. 188. madde Uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti suçunu, 189. madde Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması hususunu, 190. madde Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma suçunu, 191. madde Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçunu oluşturmaktayken 192. madde ise Etkin pişmanlık hükümlerini düzenlemektedir. Uyuşturucu madde ticareti suçunun ceza kanununda yer almasında korunan hukuki yararın kamu sağlığı / genel sağlık olduğunu söylemek mümkündür. Bu yazımızda özellikle tipikliğin maddi unsurlarından fiil unsuru üzerine yoğunlaşılacaktır.

Uyuşturucu madde ticareti suçu Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesinde düzenlenmiştir. Madde başlığında her ne kadar “Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti” şeklinde belirtilmişse de; uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi imal etmek, ihraç etmek, ithal etmek, satmak, satışa arz etmek, başkalarına vermek, sevk etmek, nakletmek, depolamak, satın almak, kabul etmek ve bulundurmak şeklinde seçimlik hareketli olarak işlenebilen bir suç tipi olarak karşımıza çıkmaktadır.

• Uyuşturucu madde imal etmek suçu: Uyuşturucu madde elde etmek amacıyla birden fazla hammaddeyi işleyerek yeni bir ürün ortaya çıkarmak anlamına gelmektedir. Suçun oluşabilmesi için maddenin kimyasal yapısında değişiklik gerçekleşmesi gerekmektedir. Türkiye’nin de tarafı olduğu Uyuşturucu Maddelere Dair 1961 Tek Sözleşmesi’ne göre imal, uyuşturucu madde elde edilmesini mümkün kılan bütün işlemleri ifade eder ve uyuşturucu maddelerin arıtılması ve diğer uyuşturucu maddelere dönüştürülmesi işlemlerini kapsar. Ancak afyon, koka yaprağı, kenevir ve kenevir reçinesini veren bitkilerden hammaddenin özünün toplanması imalat olarak nitelendirilmeyecektir. Yargıtay içtihatları çerçevesinde uyuşturucu madde imal etmek suçunun işlendiğinin kabulü için olay yerinde bulunan malzeme, araç-gereçlerin uyuşturucu madde elde etmeye elverişli araç gereçler olması gerekir. Araç gereçler elverişli değilse suçun işlenmediği kabul edilmelidir.
• Uyuşturucu madde ithal etmek veya ihraç etmek suçu: Uyuşturucu madde ithal etmek, uyuşturucu veya uyarıcı maddenin bir başka ülkeden Türkiye sınırları içerisine getirilmesi anlamına gelmektedir. Öğretide de “uyuşturucu ya da uyarıcı maddelerin maddeten Türkiye’nin siyasi sınırlarının herhangi bir yerinden sokulması” (Sahir Erman- Çetin Özek, Ceza Hukuku Özel Bölüm Kamunun Selametine Karşı İşlenen Suçlar, Dünya Yayıncılık, İstanbul, 1995, s.268), “uyuşturucu maddenin ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak dışarıdan Türkiye’nin ülkesine sokulması” (Şener Güngör – Ali Kınacı, Uyuşturucu ve Psikotrop Maddelerle İlgili Suçlar, Yetkin Yayınları, Ankara, 2001, s.175) şeklinde tanımlamalar yapılmıştır. Uyuşturucu ya da uyarıcı maddelerin ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak yurt dışından ülke içine sokulması durumunda 5237 sayılı TCK’nun 188. maddesinin 1. fıkrasında düzenlenen uyuşturucu ya da uyarıcı maddelerin ithali suçu oluşacaktır. Uyuşturucu ya da uyarıcı maddenin, gümrük kapısından ya da gümrük kapısı dışındaki kara, deniz ve hava sınırlarının herhangi bir yerinden ülkeye geçirilmesinin bir önemi olmayıp, yurt dışından Türkiye siyasi sınırları içerisine sokulmuş olması suçun oluşması için yeterlidir. (Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2013/10-497 E. , 2013/621 K.) Uyuşturucu madde ihraç etmek suçu da uyuşturucu veya uyarıcı maddenin Türkiye’den bir başka ülkeye gümrük kapılarından götürülmesi anlamına gelmektedir.
• Uyuşturucu madde satmak suçu: Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi belirli bir bedel karşılığında başka bir kişiye teslim etmek anlamına gelmektedir.
• Uyuşturucu maddeyi başkalarına vermek suçu: Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin karşılığında bir bedel alınmaksızın bir başkasına verilmesi anlamına gelmektedir. Uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen kişinin tanıdık, arkadaş vs. olduğundan bahisle karşılığında para alınmaması durumunda dahi uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi başkalarına vermek suçu oluşur.
• Uyuşturucu madde bulundurmak suçu: Kişinin kendisine ait olmayan uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi kişisel kullanım amacı dışında kendi fiili egemenlik alanında bulundurması anlamına gelmektedir.
• Uyuşturucu madde sevk etmek veya nakletmek suçu: Bir kimsenin kendisine veya başkasına ait uyuşturucu maddeyi kullanma dışında bir amaçla bulunduğu yerden başka bir yere götürmesi, taşıması sevk etmek suçunu oluştururken; bir kimsenin, maliki veya zilyedi bulunduğu uyuşturucu ya da uyarıcı maddeyi kullanma dışında bir amaçla bir yerden başka bir yere, bizzat kendisi ya da kendisine bağlı olarak çalışan kişiler tarafından götürülmesi nakletmek suçunu oluşturur.

Uyuşturucu Ticareti Suçunun Cezası Nedir?

Türk Ceza Kanunu’nun uyuşturucu ticareti suçunu düzenleyen 188. maddesi uyarınca;

(1) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı fiilinin diğer ülke açısından ithal olarak nitelendirilmesi dolayısıyla bu ülkede yapılan yargılama sonucunda hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye’de uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilir.

(3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.

(4) a) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması,

b) Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi,

hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

(5) Yukarıdaki fıkralarda gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.

(6) Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. Ancak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.

(7) Uyuşturucu veya uyarıcı etki doğurmamakla birlikte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi ülkeye ithal eden, imal eden, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden kişi, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

(8) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Uyuşturucu Madde Ticareti ile Uyuşturucu Kullanma Arasındaki Fark

Uyuşturucu madde ticareti suçu (TCK m.188) ile Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçu (TCK m.191) arasındaki en önemli fark şüphesiz ki suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın miktarıdır. Uyuşturucu ticareti suçlamasından dolayı uzun yıllar hapis cezasına çarptırılmak mümkünken, kullanıcılık suçlamasından dolayı öncelikle tedavi, erteleme, HAGB, denetimli serbestlik gibi tedbirler uygulanmaktadır. Kullanıcılık suçunda hapis cezası en son aşamadır. Bu kapsamda suç vasfının tespiti yargılanan kişi için hayati derecede önemlidir. (Ayrıca bkz: Uyuşturucu Ticareti ile Kullanma Arasındaki Fark)

Uyuşturucu Madde Ticaretinde Etkin Pişmanlık

Etkin pişmanlık, bir suçun işlenmesinden sonra failin pişmanlık göstererek bu pişmanlık iradesini kanunun istediği şekilde yerine getirerek kanıtlamasıdır. Uyuşturucu madde ticareti suçundan dolayı etkin pişmanlık kurumuna başvuran kişinin alacağı hapis cezası tamamen kaldırılabileceği gibi alacağı ceza yarısına kadar veya dörtte bir oranında indirilebilir. Etkin pişmanlık müessesini somut vakaya uygun olarak dikkatlice değerlendirmek gerekir. Bu kapsamda (bkz: Uyuşturucu Madde Ticaretinde Etkin Pişmanlık)